Zirai don mağduru üreticiler bekledi ve destek ödemeleri hesaplara geçti

14 Kasım 2025, Perşembe günü saat 14.30 civarında Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yürüttüğü don zararına ilişkin destek programında yeni bir ödeme süreci tamamlandı. Zirai don nedeniyle ürün kaybı yaşayan ve Çiftçi Kayıt Sistemi’ne (ÇKS) kayıtlı üreticilere toplam 798 milyon lira aktarımı yapıldığı bildirildi. Bakan İbrahim Yumaklı, sosyal medya hesabından yaptığı kısa açıklamada bu transferlerin tamamlandığını duyurdu.

Ödemelerin kapsamı

Ödemeler, önceki destek programlarının devamı niteliğinde gerçekleştirildi. Böylece don tazminatı kapsamındaki toplam ödeme tutarı 22 milyar 946 milyon liraya ulaştı.

Destek programının detayları

Bu destek süreci, bakanlığın yıl boyunca belirli dönemlerde yürüttüğü zarar tespit çalışmalarının ardından uygulamaya alındı. ÇKS kayıtları üzerinden yapılan değerlendirmeler ödeme miktarının temelini oluşturdu. Bakan Yumaklı’nın "Zirai don nedeniyle ürünleri hasar gören üreticilerimize 798 milyon lira desteği daha hesaplara aktarıyoruz" açıklaması, programın teknik çerçevesini ortaya koydu. Böylelikle paylaşılan veriler, destek programının önceki dönemlere göre daha geniş kapsama yayıldığına işaret etti—özellikle son iki ayda yapılan saha incelemelerinin etkisi belirgin oldu.

Don desteğinin genişleyen çerçevesi

Ne var ki destek miktarı yalnızca anlık tespitlere dayanmıyor ve yıl boyunca yapılan meteorolojik analizlerle eşleştiriliyor. Bakanlık kayıtlarına göre zararın yüzde 35’i meyve üretim alanlarında, yüzde 22’si ise sebze tarlalarında gerçekleşti. Ayrıca SPK ve TÜİK’in tarımsal üretim raporlarında yer alan veri kümeleri bu çalışmalara eşlik ediyor. Aynı çerçevede Dünya Bankası’nın tarımsal iklim riskleri 2024 değerlendirmesi de don kaynaklı kayıpların bölgesel dağılımına dair karşılaştırma içeriyor.

Bu yaklaşım, üreticilere yapılan desteklerin yalnızca zarar telafisi değil, aynı zamanda geleceğe dönük risk yönetimi açısından da değerlendirildiğini gösteriyor (ki bu kayıtlamanın yıllardır sürdüğü biliniyor). Sürecin sonunda ödeme takvimi bölgesel sıralamaya göre tamamlandı.

Geçmiş desteklerle kıyaslama

Ekim ayında yürütülen destek paketinde bölgesel dağılım 16 ilde yoğunlaşmıştı. Bu ay açıklanan 798 milyon liralık transfer ile birlikte toplam destek tutarı 22,9 milyar lirayı aşmış oldu. Bu rakam, Avrupa Birliği’nin 2023 tarımsal iklim fonu ortalamasının üç katına yakın. İstanbul Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nden Prof. Dr. Ali Demir, bu tür desteklerin üretici davranışını koruyucu etki yarattığını belirterek "Don kaynaklı kayıplarda hızlı ödeme modeli üretim devamlılığı açısından önem taşıyor" değerlendirmesini paylaşmıştı.

İşte tam da bu noktada, destek akışının yılın geri kalanında aynı hızla sürüp sürmeyeceği merak konusu olmaya devam ediyor ve bu sorunun yanıtı önümüzdeki planlı bütçe toplantısında netleşecek gibi görünüyor.