TBMM’de kabul edilen İklim Kanunu ile Türkiye’de ETS kurulacak, karbon piyasası devreye alınacak, net sıfır hedefi için tüm kurumlar sorumluluk üstlenecek.
TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilen Türkiye’nin ilk İklim Kanunu, yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda kapsamlı bir yasal çerçeve sunuyor. Yasayla birlikte Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kurulacak, karbon fiyatlaması hayata geçirilecek ve yerel iklim eylem planları zorunlu hale gelecek.
Her ilde iklim kurulu, her sektöre dönüşüm yükümlülüğü
Kanuna göre her ilde vali başkanlığında “İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu” kurulacak. Bu kurullar, illerde sera gazı azaltımı ve iklim değişikliğine uyum stratejilerinin uygulanmasını sağlayacak. Kurulların sekretaryası Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın taşra teşkilatları tarafından yürütülecek.
Ulusal Katkı Beyanı ve net sıfır emisyon hedefi çerçevesinde, tüm kamu kurumları planlarını güncellemekle yükümlü olacak. Enerji, sanayi, ulaştırma ve tarım başta olmak üzere sera gazı salımı yüksek sektörlerde temiz enerji, verimlilik ve elektrifikasyon gibi önlemler hayata geçirilecek.
Emisyon Ticaret Sistemi geliyor
Kanunla birlikte Türkiye’de ilk kez Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kurulacak. Sistemin işleyişi, tahsisat planları ve denkleştirme mekanizmaları İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından yürütülecek. ETS kapsamına giren işletmeler, faaliyet gösterebilmek için emisyon izni almak ve tahsisat yükümlülüklerini yerine getirmek zorunda olacak.
Doğrulanmış sera gazı emisyonlarını zamanında raporlamayan veya teslim yükümlülüklerini yerine getirmeyen işletmelere 500 bin TL’den 50 milyon TL’ye kadar idari para cezaları verilebilecek. ETS, pilot uygulama süreciyle devreye alınacak ve 3 yıl içinde tam kapasiteyle faaliyete geçecek.
Karbon Piyasası Kurulu ve denkleştirme mekanizmaları
Yeni yasayla Karbon Piyasası Kurulu da kurulacak. Kurul, ücretsiz tahsisatlar, tahsisat miktarları, uluslararası karbon ticareti politikaları gibi konularda karar verici olacak. ETS kapsamındaki işletmelerin tahsisat yükümlülüklerinin bir bölümü, ulusal karbon kredisi sistemi aracılığıyla denkleştirme ile karşılanabilecek.
Karbon kredilerinin üretimi, izlenmesi ve doğrulanmasına dair kriterler Başkanlık tarafından belirlenecek. Ayrıca, gönüllü karbon piyasalarında yer alan projelerin kayıt altına alınması zorunlu olacak.
SKDM ile ithal ürünlerde karbon denetimi
Kanun, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) için de yasal altyapı sunuyor. İthal edilen ürünlerin gömülü sera gazı emisyonları izlenecek ve belirli kriterlere göre sınırda karbon vergisi veya düzenleme uygulanabilecek. Bu uygulama, özellikle sanayi ve ithalat sektörleri için dönüşüm baskısını artıracak.
Uyum, finans ve eğitimde seferberlik
İklim değişikliğine uyum faaliyetleri, kurumların ana görevleri arasına girecek. Yerel yönetimler, afet riski, su kaynakları yönetimi, biyolojik çeşitlilik, tarım ve arazi kullanımı gibi alanlarda planlama yapmak zorunda olacak. Orman, sulak alan ve mera gibi karbon yutak alanlarının korunması da öncelikli hedefler arasında yer alıyor.
Ayrıca, yeşil finansman, yeşil taksonomi, temiz teknoloji yatırımları, sigorta mekanizmaları ve kapasite geliştirmegibi alanlarda da yeni teşvik ve destek araçları devreye alınacak. Tüm eğitim seviyelerinde iklim müfredatı güncellenerek yeşil iş gücü yetiştirilmesi sağlanacak.
Cezalar sertleşti
Sera gazı emisyon izinlerini almadan faaliyet gösteren, raporlama yükümlülüklerini yerine getirmeyen veya karbon piyasası kurallarını ihlal eden işletmelere milyonlarca liralık ceza uygulanabilecek. Ozon tabakasını incelten maddelerin veya florlu sera gazlarının yasa dışı kullanımı da ağır yaptırımlarla karşılaşacak.