Dijital platformların artan etkisi ve yurt dışına aktarılan reklam gelirleri ekonomi ve güvenlik başlığı altında tartışılıyor. Türkiye için hangi önlemler masada?
Yabancı dijital platformların Türkiye’de yatırım ve istihdam sağlamadan reklam gelirleri üzerinden yüksek tutarda kaynak transferi gerçekleştirmesi, ekonomi ve milli güvenlik ekseninde yeni bir tartışma başlattı. 2024 verilerine göre dijital reklam harcamaları aracılığıyla yaklaşık 158 milyar liranın yurt dışına aktarıldığı ifade edilirken, uzmanlar mevcut yapının sürdürülebilir olmadığı görüşünde birleşiyor. Önümüzdeki dönemde dijital ekonomi alanında atılacak adımların belirleyici olacağı değerlendiriliyor.
Reklam gelirlerinde dijital yoğunlaşma arttı
Uzman değerlendirmelerine göre Türkiye’de reklam pastasının yaklaşık yüzde 74’ü dijital mecralara yönelmiş durumda. Google, Meta, TikTok ve X gibi yabancı platformlar bu payın büyük bölümünü oluştururken, yerli medyanın payı yüzde 26 seviyelerine geriledi. Bu tablo, vergi yükümlülüklerini yerine getiren ve istihdam sağlayan yerel yayın kuruluşları açısından gelir daralmasına işaret ediyor.
Algoritmalar ve bilgi akışı tartışması
Bilişim uzmanları, dijital platformların yalnızca ekonomik değil, bilgi akışı üzerinde de belirleyici hale geldiğine dikkat çekiyor. Algoritmalar yoluyla içerik dağıtımının kontrol edilmesi, gündem oluşturma gücünün platform merkezli hale gelmesine neden oluyor. Bu durumun dezenformasyon, toplumsal kutuplaşma ve koordineli içerik yönlendirmesi risklerini artırdığı belirtiliyor.
Avrupa ve dünyadan düzenleme örnekleri
Artan etki alanı karşısında bazı ülkeler dijital platformlara yönelik yeni düzenlemeleri hayata geçirdi. Avustralya ve Kanada, yerel haber içerikleri için dijital platformlara telif ödeme yükümlülüğü getirirken; Fransa ve Brezilya, içerik ve hukuki uyum başlıklarında yaptırım uygulayan ülkeler arasında yer alıyor. Bu örnekler, Türkiye’de de benzer düzenlemelerin gündeme gelmesine zemin hazırlıyor.
Türkiye’de masadaki önlemler
Uzmanlar, Türkiye için reklam şeffaflığı, yaş doğrulama sistemleri, algoritma denetimi ve dijital telif düzenlemelerinin öncelikli başlıklar arasında olduğunu vurguluyor. Reklam hedefleme kriterleri, harcama tutarları ve erişim verilerinin ilgili kamu kurumlarınca denetlenebilmesi gerektiği ifade ediliyor. Ayrıca dijital hizmet vergisi ve yerli medya destek mekanizmalarının güçlendirilmesi de tartışılan başlıklar arasında bulunuyor.