TBMM Genel Kurulu, çocuk adalet sistemi, infaz süreçleri ve çocukların korunmasına ilişkin değişiklikler içeren “Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”ni kabul etti. Düzenlemeyle çocukların işlediği ağır suçlarda ceza ve infaz hükümleri değiştirilirken, silahların çocukların eline geçmesine neden olan ihmaller için de hapis cezası getirildi. Yeni hükümlerin uygulanmasıyla birlikte özellikle yaş indirimi, infaz koşulları ve koruyucu tedbirler adli süreçlerin temel başlıkları arasında yer alacak.
Ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilerek çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olunması müstakil suç haline getirildi. Fiilin daha ağır bir suç oluşturmaması halinde silahı tedbirsiz şekilde bulunduran kişiye 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek.
Düzenleme, ateşli silahların muhafazasında yetişkinlerin sorumluluğunu ayrıca ceza hukuku kapsamında ele alıyor.
15-18 yaş grubunda ceza sınırları yükseltildi
TCK’da yapılan değişiklikle 12-18 yaş grubundaki çocuklara ilişkin bazı hapis cezalarının alt ve üst sınırları artırıldı. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 15-18 yaş grubu için uygulanacak ceza sınırı 19 ila 27 yıl olarak belirlendi.
Müebbet hapis cezasını gerektiren durumlarda ise aynı yaş grubu bakımından ceza sınırı 15 ila 18 yıla çıkarıldı.
Yaralama suçlarında yaş indiriminin uygulanmamasına ilişkin yetki de en ağır sonuçların ortaya çıktığı vakalarla sınırlandırıldı. Mağdurun bitkisel hayata girmesi, organ veya duyularını tamamen kaybetmesi, konuşma ya da çocuk yapma yeteneğinin ortadan kalkması, yüzde kalıcı iz veya değişiklik meydana gelmesi, hamile bir kadının çocuğunu düşürmesi veya yaralamanın ölümle sonuçlanması bu kapsama alındı.
Organ işlevinin zayıflaması veya kemik kırılması gibi diğer ağırlaşmış yaralama halleri ise yaş indiriminin kaldırılabileceği kapsamın dışında bırakıldı.
Tekerrüre ilişkin düzenleme tekliften çıkarıldı
Teklifin ilk halinde çocuklarda suçta tekerrür bakımından yaş sınırının 18’den 15’e indirilmesini öngören hüküm yer aldı. Söz konusu madde, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilen önergeyle teklif metninden çıkarıldı.
Aile hukukundan doğan yükümlülüklerde ceza artırıldı
Aile hukukundan kaynaklanan bakım, eğitim ve gözetim yükümlülüğünü ihlal eden veli veya bakım sorumlularına yönelik cezalar da yeniden düzenlendi.
Aile bireyinin ihmali sonucunda çocuğun kasten öldürme veya ağır yaralama suçu işlemesi halinde, yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiye verilecek ceza şikâyet şartı aranmadan yarısından iki katına kadar artırılabilecek.
Çocuk hükümlülerde infaz sistemi değişti
Çocuk hükümlülerin cezalarının infazına doğrudan çocuk eğitimevlerinde başlanması uygulaması kaldırıldı. Yeni sistemde infaza çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanacak, iyi halli olduğu değerlendirilen çocuklar daha sonra eğitimevlerine ayrılabilecek.
Kapalı ceza infaz kurumlarında çocukların suç türlerine göre ayrı koğuşlarda barındırılması da zorunlu hale getirildi.
Terör ve örgüt suçları hariç olmak üzere, kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocukların cezaları doğrudan eğitimevlerinde infaz edilecek. Firar eden veya hakkında disiplin cezası kesinleşen çocuklar kapalı ceza infaz kurumuna gönderilecek.
İdare ve gözlem kuruluna TBB avukatı katılacak
Çocuk hükümlülerin kapalı ceza infaz kurumundan çocuk eğitimevine ayrılmasına ilişkin değerlendirmeleri yapacak idare ve gözlem kurullarının yapısı da değiştirildi.
Değerlendirmesi olumsuz sonuçlanan çocukların yeniden değerlendirilmesi için öngörülen süre en fazla 6 ay olacak. Kurula ayrıca Türkiye Barolar Birliği Çocuk Hakları Komisyonu tarafından görevlendirilecek bir avukat dahil edilecek.
Bazı ağır suçlarda infaz indirimi kaldırıldı
Koşullu salıverilme hesabında 15 yaşından küçük çocuklar için uygulanan ve cezaevinde geçirilen 1 günü 2 gün olarak kabul eden infaz kuralı bazı suçlar yönünden kaldırıldı.
Kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu madde imal ve ticareti ile örgüt kurma suçlarında hesaplama 1 güne 1 gün üzerinden yapılacak.
Bıçak ve delici alet satışına yeni yasaklar geldi
Av bıçağı, satır, döner bıçağı, ucu sivri tornavida, şiş ve demir çubuk gibi aletlerin pazar yerlerinde, açık alanlarda ve gezici tezgâhlarda satılması yasaklandı. Bu ürünlerin 18 yaşından küçüklere satılması ve çocuklar tarafından taşınması da yasak kapsamına alındı.
İnternet ve diğer mesafeli satış yöntemleri de düzenleme kapsamında bulunuyor. Kurallara aykırı hareket edenlere 5 bin lira, aletin vahim nitelikte olması halinde ise 10 bin lira idari para cezası uygulanacak ve eşyanın mülkiyeti kamuya geçirilecek.
15 yaşından küçük çocuklar bakımından çocuk hâkiminden koruyucu tedbir talep edilecek. Sanat veya mesleğin icrası için gerekli olan durumlar yasak kapsamı dışında tutulacak.
Ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklara yeni tedbirler
Ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için sosyal ve toplumsal hizmetler, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane programları, çevre temizliği ve ağaçlandırma ile bağımlılıkla mücadele programları özel güvenlik tedbirleri arasında tanımlandı.
Sosyal ve toplumsal hizmetlerin süresi 20 ila 300 saat arasında uygulanabilecek. Dijital risklerden korunmaya ilişkin tedbirlerde ise BTK ve Siber Güvenlik Başkanlığı denetiminde 3 ay ile 2 yıl arasında cihaz ve mecralara erişim takibi yapılabilecek.
Risk altındaki çocuklar için acil korunma kararı
Madde bağımlılığı, akıl hastalığı veya bulaşıcı hastalık nedeniyle tehlike oluşturan ve sağlık kuruluşuna getirilen risk altındaki çocuk için uzman hekim tarafından 24 saat içinde rapor hazırlanacak.
Sağlık kurulu raporu doğrultusunda çocuk hâkimi 48 saat içinde acil korunma kararı verecek. Süreçte gerekli tıbbi müdahaleler yapılabilecek ve ihtiyaç halinde kolluk kuvvetlerinden destek alınabilecek.
Çocuk hakkında kamu davası açılması durumunda gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı'nın ilgili il veya ilçe müdürlüklerine bildirim yapılacak.
15 yaş altına sosyal inceleme raporu zorunluluğu
15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında Sosyal İnceleme Raporu (SİR) alınması zorunlu hale getirildi. SİR alınmadan düzenlenen iddianameler, CMK’nın 174. maddesi kapsamında mahkemeler tarafından iade edilecek.
15 yaşından büyük çocuklar bakımından rapor alınmaması halinde bunun gerekçesi iddianamede veya kararda açık şekilde belirtilecek.
Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, illerde valilikler ve ilçelerde kaymakamlıklar tarafından yürütülecek. Tedbir kararlarının gereklerine aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya bakım sorumluları hakkında çocuk hâkimi kararıyla 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi uygulanabilecek.
“Adli süreçteki çocuk” ifadesi kullanılacak
Düzenlemeyle mevzuattaki “suça sürüklenen çocuk” ifadesi de değiştirildi. Sosyal Hizmetler Kanunu, CMK ve Çocuk Koruma Kanunu dahil ilgili düzenlemelerde bunun yerine “adli süreçteki çocuk” veya “hakkında adli süreç yürütülen” ifadeleri kullanılacak.
Adalet Komisyonu Başkanı Cüneyt Yüksel, Genel Kurul görüşmelerinin ardından yaptığı açıklamada hedeflerinin riski önceden gören, erken müdahaleyi sağlayan, mağdur çocuğu koruyan ve adli süreçteki çocuğun rehabilitasyonunu amaçlayan bütüncül bir çocuk adalet sistemi olduğunu belirtti.